รวมพลังสุขภาพ ร่วมถกมาตรการ”ภาษีลดเค็ม”
ภาษีโซเดียม:ก้าวสำคัญเพื่อลดความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อ
โดย รศ.นพ.สุรศักดิ์ กันตชูเวสศิริ ประธานเครือข่ายลดบริโภคเค็ม
จากการเปิดเวทีเสวนา “ภาษีโซเดียม”ในการจัดเสวนาหนุนมาตรการเชิงระบบช่วยคนไทย โดยการบริโภคอาหารที่มีปริมาณโซเดียมสูงเป็นสาเหตุให้เกิดภาวะความดันโลหิตสูงและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดและโรคไตเรื้อรังได้ ซึ่งปัจจุบันแนวโน้มการบริโภคโซเดียมโดยเฉลี่ยของคนไทยเพิ่มขึ้นร้อยละ 12 จาก 3,264 มิลลิกรัม (มก.)/วัน ซึ่งจากการสำรวจสถานการณ์การบริโภคอาหาร ความมั่นคงทางอาหารและความรอบรู้ด้านอาหารของประชาชนไทยพบว่าคนไทยอายุ 20 ปีขึ้นไป บริโภคบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปโดยเฉลี่ย 22 กรัม/วัน และ14 กรัม/วัน ในเพศชายและเพศหญิง ขณะที่มีการบริโภคขนมขบเคี้ยว โดยเฉลี่ย 32 กรัม/วัน และ29 กรัม/วัน ในเพศชายและเพศหญิง ทำให้การคาดการณ์จัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียมใน 10 ปีแรก จะสามารถป้องกันการเกิดโรคกับผู้ป่วยรายใหม่ของโรคหัวใจและหลอดเลือดและโรคไต คาดว่าป้องกันได้ประมาณ155,000 (132,455-176,859) ราย หากดำเนินการจัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียมทั้งในบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปและขนมขบเคี้ยวใน 10 ปีแรกต่อจากนี้ จะป้องกันโรคหลอดเลือดสมองได้มากที่สุดในเพศชายจำนวน 33,673 (23,347-43,954) ราย รองลงมาคือโรคหลอดเลือดสมองในเพศหญิง จำนวน 20,772 (14,821-27,039) ราย (ข้อมูลจาก ดร.พจนา หันจางสิทธิ์ สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล) ทพญ.จันทนา อึ้งชูศักดิ์ ประธานกรรมการกำกับทิศทางแผนอาหารเพื่อสุขภาวะและประธาน Sodium Tax Policy กล่าวว่า อาหารที่มีโซเดียมสูงคืออาหารที่ปรุงขึ้นเองกับอาหารสำเร็จรูป ซึ่งต้องทำอย่างไรให้มีการปรับสูตรอาหารเหล่านี้ลดความเค็มลง ซึ่งเด็กไทยเป็นโรคความดันโลหิตสูงมากขึ้น รวมถึงสุ่มเสี่ยงที่จะเป็นโรคเส้นเลือดหัวใจเพิ่มขึ้นเกือบ 3 เท่า ดังนั้นการปรับปรุงสูตรใหม่ เป็นข้อดีให้กับสุขภาพของเราโดยตรง ทำให้เกิดการเห็นภาพในการออกแบบนโยบายที่เหมาะสมและเป็นบริบทใหม่ของประเทศไทย ซึ่งสอดคล้องกับ รศ.นพ.สุรศักดิ์ กันตชูเวสศิริ ประธานเครือข่ายลดบริโภคเค็ม กล่าวว่า จากการงานวิจัยล่าสุดพบว่าภาวะโรคอ้วนในเด็กมีมากถึง 10 เปอร์เซ็นต์ จากการกินเค็มอย่างต่อเนื่องเป็นกิจวัตรประจำวัน นอกจากนี้ในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนก็มีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคกระดูกบางและแตกหักง่าย และยังพบว่าอาหารยอดนิยมที่เค็มจัดและมีโซเดียมสูง คือแกงไตปลา รองลงมาคือ ส้มตำและปลาร้า ซึ่งเป็นที่นิยมของคนไทย เราจึงต้องพยายามปรับสูตรอาหาร “ให้มีความเค็มน้อยแต่อร่อยเท่าเดิม” ดร.นพ.ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า จากข้อมูลการสำรวจสุขภาพประชาชนไทย (พ.ศ. 2567-2568) พบว่า จากกรณีที่คนไทยบริโภคโซเดียมโดยเฉลี่ยสูง ส่งผลให้โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด และโรคไตเรื้อรัง ยังคงเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของประเทศ ก่อให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจกว่า 78,000 ล้านบาทต่อปี ประสบการณ์จากมาตรการภาษีสุขภาพในหลายประเทศ รวมถึงภาษีเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลของไทย แสดงให้เห็นชัดว่าภาษีสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภค กระตุ้นการปรับสูตรของผู้ผลิต และสร้างผลลัพธ์เชิงบวกต่อสุขภาพประชาชนได้จริง การลดการบริโภคโซเดียมจำเป็นต้องทำทั้งการสื่อสารและมาตรการเชิงระบบควบคู่กัน สสส. จึงเดินหน้าขับเคลื่อนงาน “ลดเค็ม ลดโรค” ร่วมกับภาคีทุกภาคส่วน ทั้งการรณรงค์สร้างความรอบรู้ให้ประชาชนปรับพฤติกรรมการกินเค็ม การสนับสนุนเครื่องมือและนวัตกรรมในพื้นที่ เช่น เครื่องตรวจวัดความเค็มในอาหาร (Salt Meter) เพื่อช่วยให้ประชาชนเห็นปริมาณโซเดียมจริงและปรับลดได้ง่ายขึ้น ผศ.ดร.ปภัศร ชัยวัฒน์ นักวิชาการจากศูนย์ศึกษานโยบายเพื่อการพัฒนา คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า เราควรใช้มาตรการเชิงภาษีผ่านแรงจูงใจทางด้านราคา โดยดูผลการศึกษาความยืดหยุ่นของอุปสงค์ของอาหารที่มีโซเดียมสูงในตลาดประเทศไทย ปี 2568 พบว่า บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปและขนมขบเคี้ยวเป็นกลุ่มสินค้าที่ผู้บริโภคมีความอ่อนไหวต่อราคา เมื่อราคาสูงขึ้นจากมาตรการภาษี ผู้บริโภคมีแนวโน้มลดการบริโภคอย่างมีนัยสำคัญ จึงเป็นแรงจูงใจให้ผู้ผลิตปรับสูตรเพื่อลดภาระภาษี การออกแบบภาษีโซเดียมอย่างเหมาะสม จะช่วยลดการบริโภคเค็มโดยไม่สร้างภาระเกินจำเป็นและยังป้องกันการผลักภาระไปยังผู้บริโภคกลุ่มเปราะบางได้ โดยมุ่งหวังให้เกิดข้อเสนอเชิงนโยบายที่ตั้งอยู่บนหลักฐานทางวิชาการ สนับสนุนการใช้มาตรการภาษีควบคู่กับมาตรการอื่น ๆ เช่น การปรับสูตรอาหาร การติดฉลาก และการสื่อสารสาธารณะ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนสังคมไทยสู่การ “ลดเค็ม ลดโรค”
